Chẩm chéo – gia vị của người Thái Tây Bắc

0

Đến Mộc Châu, du khách không chỉ được khám phá cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp hùng vĩ mà còn được thưởng thức những đặc sản mới lạ mang hương vị đặc trưng của núi rừng Tây Bắc. Nhắc đến ẩm thực Mộc Châu, không thể không nhắc đến những món nước chấm độc đáo mà một trong số đó là chẩm chéo, món nước chấm không thể thiếu trong mâm cơm của người Thái Tây Bắc.

Chẩm chéo là món nước chấm quen thuộc trong bữa ăn của người Thái Tây Bắc, được dùng để ăn kèm với các món như xôi, măng, rau, cá… Chẩm chéo thực chất là loại gia vị tổng hợp được tạo nên từ các nguyên liệu quen thuộc như muối, bột ngọt, tỏi, ớt tươi, lá tỏi tươi, lá chanh tươi, lá mùi tàu… và một nguyên liệu không thể thiếu là mắc khén, loại hạt tiêu rừng của đồng bào Thái (mắc khén là loại cây dại thuộc họ hồi, có tinh dầu và hương thơm, quả có vị cay nồng). Các nguyên liệu được nướng qua than hoa đến khi có mùi thơm đặc trưng, rồi băm nhỏ, giã nhuyễn, trộn đều, ta sẽ được “chéo”. Kỳ thực, “chẩm” theo tiếng Thái là món nước chấm, “chéo” là thứ được làm từ các nguyên liệu trên, để có bát nước chấm “chẩm chéo” ta chỉ cần thêm chút mắm vào “chéo”, nêm lại vừa ăn là được.

cham cheo – gia vi cua nguoi thai tay bac Chẩm chéo – gia vị của người Thái Tây Bắc

Chẩm chéo trong mâm cơm của đồng bào Thái

cham cheo – gia vi cua nguoi thai tay bac 1 Chẩm chéo – gia vị của người Thái Tây Bắc

“Chéo” khô có thể bảo quản dùng trong vài tháng

cham cheo – gia vi cua nguoi thai tay bac 2 Chẩm chéo – gia vị của người Thái Tây Bắc

Bát nước chấm chẩm chéo ăn liền

Từ món “chéo” cơ bản, người ta có thể gia giảm hay thêm vào các loại nguyên liệu để chế biến thành những món chéo khác nhau như chéo pà (chéo cá), chéo tắp cáy (chéo gan gà), chéo nặm xổm (chéo nước chua), chéo sắc chaư (chéo củ sả), chéo hòm pẻn (chéo rau mùi),… Tên của các món chéo chính là sự biến tấu của các nguyên liệu được thêm vào chéo cơ bản, mỗi món chéo lại có hương vị đặc trưng riêng dùng với các món ăn khác nhau. Nhưng dù là cách chế biến nào, chẩm chéo vẫn là sự hòa quyện mùi vị đặc trưng của rất nhiều loại rau thơm giã nhỏ, vị cay của ớt nướng, vị nồng của mắc khén và mùi thơm hăng hăng của tỏi sẽ đem đến một cảm giác lạ lẫm, đánh thức vị giác của bất cứ thực khách khó tính nào.

cham cheo – gia vi cua nguoi thai tay bac 3 Chẩm chéo – gia vị của người Thái Tây Bắc

Những bát chéo với nhiều hương vị khác nhau

Chẩm chéo thích hợp với nhiều món ăn khác nhau, các món rau củ quả luộc, thịt lợn luộc, thịt bò thịt trâu… Nhưng thích hợp và tạo sự hấp dẫn hơn cả là măng, cải bắp, cải làn hay cải mèo luộc, đặc biệt là thịt lợn mán luộc. Và sẽ là thiếu sót nếu ăn chẩm chéo mà không thử với các loại quả chua như xoài xanh, nhót hay mận, đào. Bắp cải cuốn nhót là một trong những món ăn làm nên đặc trưng cho nền văn hóa ẩm thực của đồng bào Thái. Đầu tiên phải chọn những chùm nhót xanh vừa thành quả chưa lâu, không quá non cũng không quá già, lớp phấn chỉ vừa trăng trắng. Quả nhót phải xanh mướt, hơi mềm mềm, giòn và chua, lại còn thoảng qua vị chát. Rồi chọn đến những lá bắp cải vừa tầm, không già, không non quá, trắng nõn nà, cuốn vào chấm với chẩm chéo. Vị chua, vị cay nồng, vị ngai ngái, tất cả đều hòa quyện nơi đầu lưỡi, khiến người ta phải xuýt xoa.

cham cheo – gia vi cua nguoi thai tay bac 4 Chẩm chéo – gia vị của người Thái Tây Bắc

Thịt lợn luộc ăn kèm với chẩm chéo

cham cheo – gia vi cua nguoi thai tay bac 5 Chẩm chéo – gia vị của người Thái Tây Bắc

Chẩm chéo với món măng đắng

cham cheo – gia vi cua nguoi thai tay bac 6 Chẩm chéo – gia vị của người Thái Tây Bắc

Nhót xanh cuốn bắp cải chấm chẩm chéo

Có một điều kì lạ ở đây là, chẩm chéo được truyền trong cộng đồng người Thái vừa là một món ăn vừa như một liều thuốc. Đồng bào dù ăn những thức ăn sống, tái hay nướng chín tới đều không bị đau bụng. Và, chẩm chéo cho đến bây giờ vẫn luôn là món không thể thiếu trong mâm cơm của người Thái. Lâu không ăn thì nhớ, ăn dần thì nghiện, nghiện cái hương vị đặc trưng không đâu có được, nghiện cái thứ gia vị đậm đà, chân chất như chính những con người của núi rừng nơi đây.

Chia sẻ bài viết:

Bình luận bài viết